تصور کنید با سرعت ۹۰ کیلومتر در ساعت در یک اتوبان شلوغ یا در سرازیری جاده چالوس در حال حرکت هستید؛ ناگهان پایتان را روی پدال ترمز میگذارید اما پدال تا آخر پایین میرود و هیچ اتفاقی نمیافتد! بریدن ترمز یکی از وحشتناکترین و استرسزاترین اتفاقاتی است که میتواند برای هر رانندهای رخ دهد. در این لحظه، چند ثانیه تفکر درست و اقدام اصولی میتواند مرز بین مرگ و زندگی یا یک تصادف هولناک با یک توقف امن باشد.
علائم خالی کردن ترمز و نشانههای اولیه بریدن ترمز در جاده
سر تیتر مطالب
بسیاری از رانندگان تصور میکنند ترمز ناگهان میبرد، اما در واقع سیستم هیدرولیک ترمز قبل از خرابی کامل، نشانههایی از خود بروز میدهد. شناخت این علائم به شما کمک میکند قبل از اینکه فاجعهای رخ دهد، خودرو را در کنار جاده متوقف کنید.
- نرم و اسفنجی شدن پدال ترمز: اگر احساس کردید پدال ترمز بیش از حد نرم شده و برای گرفتن ترمز باید آن را بیشتر از همیشه فشار دهید، این اولین نشانه ورود هوا به سیستم هیدرولیک یا کم شدن روغن ترمز است.
- پایین رفتن پدال ترمز تا کف خودرو: اگر پدال ترمز را فشار دادید و بدون هیچ مقاومتی تا آخرین حد پایین رفت (به اصطلاح ترمز خالی کرد)، سیستم ترمز دچار نشتی شدید شده است.
- استشمام بوی شدید سوختگی لنت: در جادههای کوهستانی و شیبدار (مانند جاده هراز یا فیروزکوه)، استفاده مداوم از ترمز باعث داغ شدن شدید لنتها و دیسک ترمز میشود. این داغی مفرط باعث از بین رفتن اصطکاک و در نتیجه اصطلاحاً «صابونی شدن لنت» و بریدن ترمز میشود.
- روشن شدن چراغ هشدار ترمز (چراغ ترمز دستی): اگر در حین حرکت چراغ علامت تعجب (!) یا چراغ ترمز روشن شد، نشاندهنده افت شدید سطح روغن ترمز در مخزن است و باید فوراً توقف کنید.
اقدامات اضطراری؛ چگونه ماشین بدون ترمز را متوقف کنیم؟
وقتی متوجه شدید ترمز ماشین کار نمیکند، اولین و مهمترین دشمن شما ترس و دستپاچگی است. ترشح ناگهانی آدرنالین باعث میشود مغز قفل کند و کارهای اشتباهی انجام دهید.
۱. حفظ خونسردی و هشدار به سایر رانندگان
ثانیههای اول حیاتی هستند. نفس عمیقی بکشید و بلافاصله چراغهای فلاشر (جفت راهنما) خودرو را روشن کنید. شروع به بوق زدن مداوم کنید و اگر شب است، چراغهای جلو را چند بار نوربالا و نورپایین کنید. شما باید به خودروهای جلویی و اطراف هشدار دهید که ماشین شما دچار مشکل شده است تا از سر راه شما کنار بروند.
۲. هدایت خودرو به سمت لاین امن یا شانه خاکی
به هیچ وجه فرمان را ناگهانی نچرخانید. با آرامش و با توجه به آینهها، خودرو را از لاین سرعت (سمت چپ) به سمت لاین کندرو (سمت راست) یا شانه خاکی جاده هدایت کنید. جادههای مواصلاتی اصلی ایران معمولاً دارای لاین اضطراری یا شانه خاکی هستند که بهترین مکان برای کاهش سرعت است.
راهکارهای مکانیکی برای کاهش سرعت و متوقف کردن خودرو بدون ترمز
اکنون که خودرو را به مسیر امنی هدایت کردهاید و دیگران را آگاه ساختهاید، زمان آن است که به صورت فیزیکی سرعت ماشین را کم کنید. این کار را باید به ترتیب زیر انجام دهید:
۱. پمپاژ سریع و مداوم پدال ترمز
حتی اگر پدال ترمز تا آخر پایین رفته است، پا را از روی آن برندارید. به صورت مکرر، سریع و با قدرت پدال ترمز را رها کرده و دوباره فشار دهید (پمپاژ کنید). در سیستمهای ترمز هیدرولیک، گاهی اوقات این پمپاژ سریع باعث میشود فشار روغنِ باقیمانده در مدار جمع شود و ترمز تا حدودی عمل کند. اگر ماشین شما دارای ترمز ABS است، پمپاژ را ادامه دهید تا شاید سیستم دوباره فعال شود.
2. استفاده از دنده معکوس (ترمز موتور)
بهترین و موثرترین روش برای متوقف کردن ماشین بدون ترمز، استفاده از نیروی سنگین موتور یا همان دنده معکوس است.
- در خودروهای دندهای (دستی): پا را روی کلاچ بگذارید و دنده را یک شماره کم کنید (مثلاً از ۵ به ۴). کلاچ را رها کنید؛ صدای گاز رو به بالای موتور را خواهید شنید و سرعت ماشین افت میکند. به محض کم شدن سرعت، دنده را به ۳، سپس به ۲ و در نهایت به دنده ۱ بروید. هرگز دنده را ناگهان از ۵ به ۲ نیاورید چون ممکن است گیربکس خرد شود یا خودرو دور خودش بچرخد.
- در خودروهای اتوماتیک: دسته دنده را از حالت D (حرکت) به حالت دستی (Manual یا همان +/- یا تیپترونیک) ببرید و با زدن علامت منفی (-)، دندهها را یکییکی کم کنید. اگر خودروی شما این حالت را ندارد، دنده را روی حالت L یا شماره ۲ قرار دهید.
| مراحل گامبهگام دنده معکوس برای کاهش سرعت | |
|---|---|
| وضعیت سرعت خودرو | اقدام اضطراری و دنده معکوس |
| سرعت بالای ۱۰۰ کیلومتر | هدایت به لاین راست + معکوس به دنده ۴ |
| سرعت بین ۷۰ تا ۹۰ کیلومتر | معکوس به دنده ۳ |
| سرعت بین ۴۰ تا ۶۰ کیلومتر | معکوس به دنده ۲ |
| سرعت زیر ۳۰ کیلومتر | معکوس به دنده ۱ + استفاده تدریجی و اصولی از ترمز دستی |
۳. استفاده اصولی و گامبهگام از ترمز دستی
ترمز دستی (یا ترمز اضطراری) با سیم به چرخهای عقب متصل است و به سیستم هیدرولیک روغن ترمز وابستگی ندارد. بنابراین وقتی ترمز پایی میبرد، ترمز دستی همچنان کار میکند.
روش درست: دکمه بالای ترمز دستی را فشار داده و نگاه دارید (آن را رها نکنید). سپس ترمز دستی را به آرامی و به صورت مرحلهای بالا بکشید. اگر ترمز دستی را ناگهان و با ضربه تا انتها بالا بکشید، چرخهای عقب قفل میکنند، ماشین مایل میشود و قطعاً واژگون خواهید شد. ترمز دستی را کمی بالا بکشید، حس کنید سرعت کم میشود، کمی رها کنید و دوباره بالا بکشید.
۴. استفاده از اصطکاک محیطی و موانع طبیعی (آخرین راهکار)
اگر دنده معکوس و ترمز دستی سرعت شما را کم کردند اما ماشین هنوز کاملاً متوقف نشده است و مانعی در جلو قرار دارد، باید از محیط کمک بگیرید:
لاینهای فرار اضطراری: در برخی جادههای شیبدار کشور (مثل مسیرهای کوهستانی شمال)، لاینهای خاکی با شیب رو به بالا به نام “لاین فرار” ساخته شدهاند. ماشین را به داخل آنها هدایت کنید تا جاذبه زمین آن را متوقف کند.
ساییدن لاستیک به گاردریل یا لبه جدول: بدنه ماشین یا لاستیکها را به آرامی و با زاویه کم به گاردریلهای کنار جاده یا بوتهها و علفزارها بسایید. اصطکاک ایجاد شده سرعت شما را خواهد گرفت. آسیب به بدنه ماشین بهتر از تصادف شاخبهشاخ است.
نبایدهای حیاتی هنگام بریدن ترمز ماشین (کارهایی که هرگز نباید انجام دهید)
خطاهای رانندگان در این لحظات بحرانی ناشی از ترس است. انجام کارهای زیر وضعیت شما را به مراتب بدتر و مرگبارتر میکند:
- هرگز موتور ماشین را خاموش نکنید! برخی رانندگان تصور میکنند با بستن سوئیچ ماشین متوقف میشود. این یک اشتباه مرگبار است. با خاموش شدن موتور، فرمان هیدرولیک ماشین سفت و عملاً قفل میشود و دیگر نمیتوانید ماشین را هدایت کنید. همچنین بوستر ترمز کاملاً از کار میافتد.
- دنده را خلاص نکنید: قرار دادن دنده روی حالت خلاص (N) باعث میشود ماشین در سرازیری شتاب بیشتری بگیرد و کنترل آن کاملاً از دست برود. ماشین باید همیشه در دنده باشد تا از ترمز موتور استفاده شود.
- ترمز دستی را ناگهانی بالا نکشید: همانطور که گفته شد، این کار باعث چرخش ۳۶۰ درجه خودرو و چپ کردن آن در سرعتهای بالا میشود.
دلایل اصلی خالی کردن ترمز خودروهای داخلی و خارجی
سیستم ترمز در خودروهای داخلی (پراید، پژو، سمند) و خودروهای لوکس خارجی تفاوتهایی دارد اما دلایل کلی بریدن ترمز به این موارد مربوط میشود:
۱. کاهش یا رطوبت گرفتن روغن ترمز: روغن ترمز خاصیت جذب رطوبت دارد. اگر سالها تعویض نشود، نقطه جوش آن پایین میآید و در ترمزگیریهای شدید تبخیر شده و ترمز قطع میشود.
۲. پارگی شلنگهای انتقال روغن: پوسیدگی شلنگهای لاستیکی متصل به چرخها بر اثر گذر زمان، باعث بیرون ریختن ناگهانی روغن زیر فشار پا میشود.
۳. خرابی پمپ اصلی ترمز: اگر واشرهای داخلی پمپ اصلی ترمز خورده شوند، با فشار دادن پدال، روغن به جای رفتن به سمت چرخها، از کنار واشرها فرار میکند و ترمز عمل نمیکند.
سوالات متداول درباره بریدن ترمز خودرو
در ادامه به رایجترین سوالات رانندگان در مورد این شرایط بحرانی پاسخ میدهیم:
آیا در ماشینهای دنده اتوماتیک هم امکان دنده معکوس وجود دارد؟
بله، تقریباً تمام خودروهای اتوماتیک مدرن دارای حالت تیپترونیک (دستی)، حالت ۲ و ۱ یا حالت L هستند. با قراردادن دنده روی این حالتها میتوانید به صورت دستی دنده را کم کنید تا سرعت ماشین با ترمز موتور کاهش یابد.
آیا کشیدن ترمز دستی برقی (EPB) در حال حرکت ماشین را متوقف میکند؟
بله، برعکس ترمز دستیهای سیمی قدیمی، ترمز دستیهای برقی در خودروهای جدید دارای سیستم ایمنی اضطراری هستند. اگر در حال حرکت کلید ترمز دستی برقی را بکشید و نگه دارید، کامپیوتر خودرو متوجه وضعیت اضطراری شده و با استفاده از سیستم ABS ترمز را به صورت کنترلشده و بدون قفل کردن چرخها اعمال میکند تا ماشین متوقف شود.
چگونه بفهمیم لنت ترمز داغ کرده و در حال صابونی شدن است؟
احساس شل شدن پدال ترمز، کم شدن قدرت ایستایی ماشین، بلند شدن بوی شدید شبیه به سوختن لاستیک یا پلاستیک از چرخها و در مواردی بلند شدن دود سفید از رینگها، نشانههای داغ کردن شدید لنت است. در این وضعیت باید فوراً در جای امنی بایستید و اجازه دهید لنتها خنک شوند.
هر چند وقت یکبار باید روغن ترمز را تعویض کرد؟
به طور استاندارد روغن ترمز خودرو باید هر ۲ سال یا هر ۴۰ هزار کیلومتر به طور کامل تخلیه و تعویض شود تا از افت کیفیت و بریدن ترمز جلوگیری شود.
در راه ماندهاید و ترمز خودرویتان آسیب دیده است؟
اگر با تکنیکهای بالا موفق شدید خودروی خود را به سلامت در کنار جاده متوقف کنید، به هیچ عنوان دوباره استارت نزنید و حرکت نکنید؛ سیستم ترمز شما آسیب دیده و رانندگی مجدد با آن بازی با جان خودتان است.
همین حالا با مرکز تخصصی امداد خودرو دامغان تماس بگیرید. تیم مکانیک سیار و خودروبرهای مجهز ما در سریعترین زمان ممکن در محل شما حاضر خواهند شد تا خودروی شما را به صورت کاملاً ایمن به تعمیرگاه تخصصی منتقل کنند. سلامت شما اولویت اول ماست.
